Sàn thương mại điện tử tăng phí, chuyên gia đề xuất cơ chế giám sát

Đây là ý kiến của ông Nhân Nguyễn, nhà sáng lập Nhân Nguyễn Sharing, chuyên gia trong lĩnh vực thương mại điện tử, trước động thái các sàn thương mại điện tử Shopee, TikTok shop, Lazada tăng phí đồng loạt.

ẢNH: T.N

Chi phí trên sàn cao hơn cả thuê mặt bằng, nhiều người bán rời cuộc chơi

Theo ông Nhân Nguyễn, thị trường thương mại điện tử đang bước vào giai đoạn khó khăn khi sức mua suy giảm do ảnh hưởng kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc các sàn liên tục tăng phí vận hành, quảng cáo và khuyến mãi đang tạo áp lực lớn lên nhà bán hàng.

Chuyên gia này phân tích: "Khi nhu cầu thị trường giảm, các nhà bán hàng buộc phải giảm giá hoặc đẩy mạnh marketing để kích cầu, khiến áp lực chi phí ngày càng lớn. Thay vì hỗ trợ người bán, việc các sàn thương mại điện tử tiếp tục tăng phí vận hành càng khiến nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh khó khăn gấp bội".

Ông Nhân cho biết, từ cuối năm ngoái đến nay, đã có khá nhiều nhà bán hàng rời các sàn thương mại điện tử để chuyển sang những kênh chủ động hơn như Facebook, Instagram, website riêng hoặc bán trực tiếp tại cửa hàng.

"Hiện nay, nếu tính tổng các loại phí trên sàn thì có trường hợp còn ngang bằng hoặc cao hơn cả chi phí thuê mặt bằng bán hàng truyền thống. Chi phí trên sàn ngày càng cao khiến họ không chịu nổi nữa", ông nhận định.

Ngoài các khoản phí cố định, chuyên gia này cho rằng nhà bán hàng còn chịu áp lực lớn từ các yêu cầu vận hành của sàn như xử lý đơn hàng đúng thời gian, giao hàng đúng hạn, tỷ lệ phản hồi hay các điểm phạt liên quan vận hành.

"Ngay cả hành vi mua hàng của người dùng trên sàn cũng có thể khiến chi phí nhà bán tăng lên. Người bán hiện nay chưa chắc còn lời, nhưng chắc chắn là không còn 'dễ thở' như trước," ông nói.

Một thay đổi khác được ông Nhân đánh giá tác động mạnh đến người bán là việc các sàn điều chỉnh cách tính chi phí quảng cáo từ cost-per-click (tính phí theo lượt nhấp) sang cost-per-impression (tính phí theo lượt hiển thị).

Trước đây người dùng phải bấm vào quảng cáo thì shop mới mất tiền. Còn bây giờ chỉ cần quảng cáo hiển thị là đã bị tính phí, dù khách có nhấp vào hay không.

Cần có cơ chế giám sát để tránh việc chi phí bị đẩy quá cao

Theo ông Nhân Nguyễn, hiện một nhà bán hàng trên Shopee phải chịu nhiều loại chi phí như phí thanh toán, phí cố định, phí voucher, thuế, chi phí liên quan vận chuyển và phí hạ tầng. Chỉ tính các khoản cơ bản thì Shopee đã khoảng 24,5%, TikTok Shop khoảng 27%. Nếu cộng thêm quảng cáo, affiliate, KOC, KOL và các chi phí marketing khác thì tổng chi phí có thể lên tới 45 - 50% doanh thu.

"Trước đây mua trên sàn thương mại điện tử rẻ hơn cả chợ sỉ. Nhưng hiện nay giá trên sàn nhiều khi ngang bằng, thậm chí cao hơn cửa hàng bán lẻ hoặc siêu thị. Nguyên nhân chính nằm ở việc chi phí dành cho sàn hiện đã quá lớn, vượt cả chi phí vận hành bán hàng offline trong nhiều trường hợp", ông Nhân nói.

Theo chuyên gia này, áp lực chi phí cuối cùng sẽ phản ánh vào giá bán và người tiêu dùng sẽ là bên chịu tác động. Mặc dù các sàn vẫn liên tục tung voucher và chương trình giảm giá, nhưng theo ông Nhân, mức giá thực tế người tiêu dùng nhận được không còn chênh lệch nhiều so với ngày thường.

"Những ngày sale hiện nay nhiều khi giá cũng không khác ngày thường là bao. Người dùng thực tế không còn hưởng lợi quá nhiều như giai đoạn trước", ông nhận xét.

Ông Nhân cho rằng việc các sàn tăng phí một phần đến từ chiến lược kinh doanh và nhu cầu tối ưu doanh thu sau giai đoạn "đốt tiền" để mở rộng thị phần. Tuy nhiên, theo ông, cơ quan quản lý cần có cơ chế giám sát phù hợp để tránh việc chi phí bị đẩy quá cao.

Theo ông Nhân, hiện Việt Nam có Hiệp hội thương mại điện tử, có cơ quan quản lý là Bộ Công thương, nhưng lại không có thể quản lý hoặc là có cơ chế mà chưa được kích hoạt để quản lý việc tăng giá của các sàn thương mại điện tử.

"Ở một số nước như Indonesia, chính phủ can thiệp để giảm mức phí sàn xuống mức tối thiểu. Còn ở Việt Nam gần như chưa có cơ chế quản lý hoặc có mà chưa được kích hoạt để quản lý việc tăng giá của các sàn. Trong khi đó, dòng tiền giao dịch thương mại điện tử tại Việt Nam hiện lên tới hàng trăm nghìn tỉ đồng mỗi năm và phần lớn đang chảy về các nền tảng", ông Nhân nói.

Đánh giá tác động của việc tăng phí lần này, ông Nhân phân tích: "Chắc chắn người bán phải tăng giá rồi, điều này gây áp lực ngược lại tới người tiêu dùng. Khi người dùng bị thiệt họ sẽ không sẵn sàng chi trả mức tiền cao hơn để mua sản phẩm trên sàn, vô hình trung khiến cho nền kinh tế thương mại điện tử có thể bị chững lại trong tương lai".

Đối với sàn thương mại điện tử, ông Nhân cho rằng, việc các sàn thương mại điện tử bỏ chi phí đầu tư hạ tầng sau đó phải thu lại là hoàn toàn chính đáng. Song thu tới bao giờ, khi nào dừng lại chưa thấy các sàn đề cập. Các sàn không thể "đè đầu" người bán hàng để tăng phí mãi. Cuối cùng người bán hàng cũng không có lời, mà người dùng cũng chưa chắc có lợi trong dài hạn, và nền kinh tế cũng vậy.