Đề thi lớp 10 môn ngữ văn TP.HCM: Không áp đặt khuôn mẫu suy nghĩ duy nhất

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Thí sinh thi lớp 10 tại TP.HCM đã hoàn tất môn thi ngữ văn sáng nay. Thạc sĩ Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân (P.Bến Thành, TP.HCM), cho rằng đề thi "không làm chúng ta thất vọng" như cách nhiều năm nay nhận xét về đề thi của TP.HCM.

Thầy Huỳnh Thanh Phú nhận xét, về đề thi lớp 10 môn ngữ văn, trước hết, phần đọc hiểu được lựa chọn rất phù hợp. Văn bản đặt ra một vấn đề gần gũi nhưng mang ý nghĩa xã hội sâu sắc: khả năng cảm nhận cảm xúc, sự đồng cảm và rung động của con người trong đời sống hiện đại. Đây không phải là câu chuyện xa vời mà là thực trạng đang hiện hữu trong nhiều gia đình và nhà trường hiện nay. Khi mạng xã hội ngày càng chiếm nhiều thời gian của giới trẻ, khi việc giao tiếp trực tiếp có xu hướng giảm đi, thì khả năng lắng nghe, thấu cảm và kết nối với người khác cũng ít nhiều bị ảnh hưởng. 

ẢNH: NHẬT THỊNH

Chính vì vậy, việc đưa vấn đề này vào đề thi lớp 10 môn ngữ văn không chỉ có ý nghĩa kiểm tra kiến thức mà còn góp phần gợi mở những suy ngẫm cần thiết cho học sinh về cách sống và cách ứng xử trong cuộc sống. 

Hệ thống câu hỏi phần đọc hiểu được thiết kế khá chuẩn mực. Các câu hỏi tập trung vào việc đánh giá năng lực đọc, hiểu, phân tích và nhận diện thông điệp của văn bản thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ máy móc. Điều này phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của chương trình giáo dục mới. Học sinh muốn làm tốt phải thực sự đọc, thực sự hiểu và biết suy nghĩ về điều mình đọc. Đây cũng là điều mà giáo viên ngữ văn mong muốn trong quá trình dạy học: hình thành những người đọc chủ động, biết phản biện, biết cảm nhận và biết liên hệ với thực tiễn cuộc sống.

"Tôi cũng đặc biệt thích thông điệp được gửi gắm phía sau phần đọc hiểu. Đề thi như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng rất đáng suy ngẫm đối với gia đình và nhà trường về vai trò của văn hóa đọc. Chúng ta thường nói đến kỹ năng sống, kỹ năng công nghệ, kỹ năng hội nhập, nhưng có lẽ kỹ năng đọc sâu và năng lực cảm thụ cũng cần được quan tâm nhiều hơn. Một đứa trẻ biết đọc sách không chỉ tích lũy tri thức mà còn học được cách đồng cảm, biết đặt mình vào vị trí của người khác và nuôi dưỡng đời sống tâm hồn phong phú hơn", ông Phú chia sẻ.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Theo thầy Phú, phần viết của đề thi tiếp tục cho thấy sự đầu tư và dụng ý sư phạm của người ra đề. Đây là một đề mở, cho phép học sinh được bày tỏ chính kiến, trải nghiệm và cảm xúc cá nhân trước một vấn đề có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ. Việc bàn luận về tình trạng thiếu cảm xúc, thiếu sự đồng cảm hoặc sự đề cao cái tôi quá mức trong một bộ phận người trẻ hiện nay là một hướng tiếp cận rất đáng ghi nhận. Đó là vấn đề có thật, đang diễn ra trong đời sống và cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc.

Điều đáng quý là đề không áp đặt khuôn mẫu suy nghĩ duy nhất. Học sinh có thể đồng tình, phản biện hoặc tiếp cận vấn đề từ nhiều góc nhìn khác nhau miễn là có lập luận hợp lý và thuyết phục. Chính sự cởi mở đó tạo cơ hội để các em phát huy năng lực tư duy độc lập, khả năng lập luận và vốn sống của bản thân. Đây cũng là cách ra đề giúp hạn chế tình trạng học thuộc văn mẫu, khuyến khích những bài viết mang dấu ấn cá nhân và những suy nghĩ chân thực của học sinh.

"Tất nhiên, nếu nhìn dưới góc độ hoàn thiện hơn nữa, tôi cho rằng có một điểm hơi đáng tiếc là phần đọc hiểu và phần viết có sự gần gũi nhất định về chủ đề. Cả hai đều xoay quanh đời sống cảm xúc và sự kết nối giữa con người với con người. Điều này giúp đề thi có tính thống nhất, nhưng đồng thời cũng làm giảm phần nào sự đa dạng về mặt nội dung. Nếu hai phần mở rộng thêm ở những hướng tiếp cận khác nhau thì có thể tạo điều kiện cho học sinh thể hiện phong phú hơn vốn hiểu biết và trải nghiệm của mình", thầy Phú nhận xét thêm.

"Dẫu vậy, nhìn tổng thể, đây vẫn là một đề thi hay, nhân văn và có giá trị giáo dục rõ nét. Đề không đánh đố, không chạy theo những vấn đề quá xa lạ, nhưng cũng không dễ dãi. Đề đòi hỏi học sinh phải biết đọc, biết nghĩ, biết cảm và biết trình bày suy nghĩ của mình bằng ngôn ngữ có sức thuyết phục. Quan trọng hơn, đề thi hướng học sinh đến những giá trị tốt đẹp của cuộc sống: biết lắng nghe, biết đồng cảm và biết yêu thương", thầy Phú nhấn mạnh.

Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân cho rằng một đề thi tốt không chỉ giúp phân loại năng lực học sinh mà còn góp phần lan tỏa những thông điệp đẹp đẽ về giáo dục. Đề ngữ văn tuyển sinh lớp 10 năm 2026 của TP.HCM đã làm được điều đó.